Eski Türk devlet geleneğinin temelini oluşturan "Kut" anlayışı, sadece bir yönetim yetkisi değil; aynı zamanda din, gelenek ve toplumsal sözleşmenin iç içe geçtiği çok boyutlu bir meşruiyet sistemidir. Bozkır kültürünün doğa ile olan derin bağı, bu yönetim modelinin ruhunu şekillendiren en önemli unsurdur.

Türkçe, Orhun'dan eskidir. Bugut (580), Artaşes (MÖ 190) ve Hun (MÖ 328) metinleri bu derinliği kanıtlar. Sümerce ile 165 ortak sözcük (Dingir-Tengri), dilin yaşını 5000-6000 yıla çıkarır. Kısacası Türkçe, belgelerle sabit dünyanın en köklü dillerindendir.

Orhun Yazıtları Türk yazı kültürünün en popüler simgesi olsa da Çoyr (687-88) ve Yenisey yazıtları gibi daha eski veya az bilinen çok değerli örnekler de mevcuttur. Türk yazı geleneği sadece taşla sınırlı kalmamış; 9. yüzyıla ait Uygur fal kitabı Irk Bitig ile kağıt üzerinde de hayat bulmuştur. Budist Uygurların bu mirası ve kaya yazıtları, Türk tarihinin kökenlerini aydınlatmak için en az Orhun abideleri kadar akademik ilgiyi hak etmektedir.

Eski Türk inancı (Tengricilik) monoteizm mi yoksa çoğulcu mu tartışılıyor. Bazı tarihçiler (Hikmet Tanyu gibi) Orhun Yazıtları’ndaki “Türk Tengri”, “Kök Tengri”yi tek tanrının sıfatları sayıp Türkleri kadimden tek tanrıcı (Hanif) görür.Ama “Öd Tengri” (Zaman Tanrısı) bunu bozar. Ergin’in hatalı çevirisi düzeltildi: “Öd Tengri buyurdu, insan hep ölmek için yaratıldı.” Bu, “Öd”, “Kök”, “Türk”ün ayrı tengri’ler olduğunu, inancın henoteist/çoğulcu yapıda olduğunu gösterir.

Türk tarihinde liderlik genellikle kanlı mücadelelerle belirlense de Göktürk mitleri ilginç bir yarışmadan bahseder. Kurttan doğan İ-chih-ni-shih-tou'nun torunları arasında yeni önderi seçmek için bir zıplama yarışması düzenlenir. En küçük kardeş olmasına rağmen ağaca en yükseğe zıplayan Aşina'nın oğlu, bu fiziksel üstünlüğüyle başa geçer. Bu efsanevi lider "A-hsien Şad" unvanını alır ve tarih sahnesine Bumin (T'u-men) adıyla çıkar.

Türklerde "ant içmek", kökeni kadim ritüellere dayanan kutsal bir söz verme biçimidir. Göktürkçedeki "ant" damgasının (𐰦) bir tas ve kan damlalarını simgelemesi, Herodotos’un İskit tasvirleriyle örtüşür: Ant içenler, bir kaba kanlarını karıştırıp silahlarını daldırır ve bu karışımdan içerlerdi. İslamiyet sonrası bu kan içme geleneği yerini Kur’an’a el basmaya bıraksa da "içmek" eylemi deyim olarak yaşamaya devam etmiştir. Yalan yere ant içmenin cezası ise tarihte"ölüm" olmuş

Çinli diplomat Sun-sheng, 580’de gittiği Göktürk ülkesinde nişancılığıyla güven kazanıp yıllarca casusluk yapmıştır. Av partilerinde hanedan zaaflarını öğrenip Çin’e raporlamıştır. Çin, bu bilgilerle kağanlıktaki iç kıskançlıkları körüklemiş; Tardu ve A-po’yu İşbara’ya karşı kışkırtmıştır. Bu manipülasyonlarla ikiye bölünen devlet, 630’da Çin egemenliğine girmiştir. Sun-sheng, askeri güçten ziyade diplomatik entrikayla koca bir imparatorluğu içten çökerten isim olmuştur.