Yükseğe Zıplayan Kağan Olur

Dünya tarihi ve Türk devlet geleneği incelendiğinde, siyasi liderliğin ve başa geçme süreçlerinin genellikle kanlı çatışmalar veya stratejik hamlelerle şekillendiği görülmektedir. Bu mücadeleler her ne kadar başarıyla sonuçlansa da, toplumsal bellekte derin izler bırakmıştır. Ancak Türklerin eski tarihlerine dair anlatılarda, modern okuyucuya alışılagelmişin dışında, neredeyse sembolik ve ilginç gelen bir liderlik seçimi aktarılmaktadır.

Suo Ülkesi ve On Yedi Kardeş Efsanesi

Efsaneye göre Türkler, Hunların kuzeyinde yer alan "Suo" ülkesinden neşet etmişlerdir. İlk önderleri A-p’ang-pu olan bu topluluk, 17 kardeşten oluşmaktaydı ve anlatıya göre hepsinin fiziksel eksiklikleri bulunmaktaydı. Bu kardeşler arasından sadece "İ-chih-ni-shih-tou", bir kurttan doğma olmasıyla diğerlerinden ayrılıyordu. Diğer kardeşlerin yetersiz karakter özellikleri nedeniyle ülkeleri yıkıma uğramış, ancak doğaüstü güçlere sahip olan Ni-shih-tou; yağmura ve rüzgâra hükmederek varlığını sürdürmüştür. Ni-shih-tou, Yaz Ruhu ve Kış Ruhu’nun kızlarıyla evlenmiş; bu birliktelikten 4 çocuk dünyaya gelmiştir.

Çocukların en büyüğü olan Na-tou-liu Şad, ateşi keşfetmesiyle toplumsal bir devrim gerçekleştirmiş ve bu başarısı nedeniyle liderliğe seçilmiştir. "T’u-chüe" unvanını alan Na-tou-liu’nun 10 eşi bulunmaktaydı; meşhur Aşina ise onun en küçük eşinden doğan oğluydu. Na-tou-liu Şad’ın vefatının ardından, yeni liderin kim olacağını belirlemek amacıyla ilginç bir yarışma düzenlenmiştir.

Ağaca Zıplama Yarışı

Yeni önderin seçimi için belirlenen kurala göre; bir ağaca doğru en yükseğe zıplayabilen kişi liderlik makamına oturacaktı. Yarışmaya katılanlar arasında Aşina’nın oğlu en küçükleri olmasına rağmen, atletik yeteneğiyle en yükseğe sıçramayı başarmış ve bu başarısı sonucunda topluluğun başına geçmiştir. "A-hsien Şad" unvanını alan bu önder, tarihsel kayıtlarda T’u-men (Bumin) olarak anılacaktır. Bu mitolojik anlatı, Türk devlet geleneğinde liderin seçiminde fiziksel yetkinliğin ve liyakatin sembolik bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Kaynak

Hayrettin İhsan Erkoç, “Çin Ve Tibet Kaynaklarına Göre Göktürk Mitleri”, Belleten, C: LXXXII, Sa: 293, Nisan 2018.