Osmanlı'da Kadırgadan Kalyona Geçiş

Akdeniz’de kurulan imparatorluklar ve denizci devletler ağırlıklı olarak kürekli gemi kullanmıştır. Akdeniz, coğrafyası ve konumu gereği düzenli rüzgarlardan ve derin koylardan yoksundur. Okyanusların aksine burada karalardan fazla uzaklaşmak mümkün olmamaktadır. Bu şartlar, Akdeniz için ayrı bir denizcilik anlayışının gelişmesine sebep olmuştur. Bu sebeplerden ötürü Akdeniz’de kullanılan gemiler kürekli ve hafif yapıdadır. Osmanlı denizciliği de coğrafyasına uygun şekilde, kadırga ve çektirili gemiler üzerine şekillenmiş ve 17. yüzyılın ikinci yarısına kadar da öyle sürmüştür. Aynı dönemlerde dünya ticaretinin ve siyasetinin merkezi okyanuslara kayınca Akdeniz denizciliğinde köklü değişimler meydana geldi. Bu süreçte kalyon teknolojisi önemli yol kat ederek kalyonlar daha çevik ve kullanışlı hale gelince, Akdeniz’de de kalyon kullanımı sıklaştı. Osmanlı Devleti’nin düzenli kalyon kullanımına geçmesine yol açan olay ise 24 yıl süren Girit Savaşı oldu. Savaş esnasında Venedik’in İngiliz ve Flemenklerden kiraladığı kalyonlar ile 1648'de Çanakkale Boğazı’nı kapatması ve Osmanlı’nın ablukayı kaldıramaması kadırgaya olan güveni sarstı ve çeşitli meşveret meclislerinde alınan kararlar neticesinde kadırga yanında kalyon da kullanılmaya başlandı. 1651 yılına kadar otuzdan fazla kalyon inşa edildi. Kalyon ve kadırgalardan oluşan bir Osmanlı filosunun ablukayı yarma girişimi mağlubiyetle sonuçlanınca üretilen kalyonlar da Venedik’in eline geçti. Bundaki en önemli sebep Osmanlı donanma personelinin kalyon kullanımında tecrübesiz oluşuydu. Kadırganın aksine büyük ve hantal olan kalyonlar ayrı bir uzmanlık gerektirmekteydi. Fakat Osmanlı denizcilerinin bu tecrübeyi edinecek zamanları olmamıştı. 9 yılın ardından boğazdaki abluka ancak 1657’de kırılabildi. 1661-62 yıllarına gelindiğinde Köprülü Fazıl Ahmet Paşa’nın emri ile kalyon inşasını durduruldu, böylece ilk kalyon kullanımı teşebbüsü başarısız oldu. 1682 yılında başlayan ikinci kalyon kullanım süreci ise kalıcı oldu ve Osmanlılar bu tarihten itibaren 19. yüzyılın ikinci yarısındkadar kalyon odaklı bir donanma kullanmayı sürdürdü