Siyahi Köleliğin Sebepleri ve Köleliğin Kaldırılması
- Selami Coşar
- 8 May 2021
- 2 dakikada okunur
Kölelerin Amerikan yerlilerinden ve ya Avrupalılardan değil de Afrikalılardan olmasının çeşitli sebepleri var. Yeni kıtaya gelen Avrupalılar, sözleşmeli işçi statüsünde geliyordu. Koşulları kölelikten nispeten daha hafifti ve birkaç yıl olan sözleşme süreleri dolduğunda yeni kıtada tamamen özgürdüler. Ayrıca merkantilist anlayış gereğince anavatanın işgücü korunması için beyaz işçiler köle olarak tercih edilmedi. Peki neden Amerikan yerlileri köle yapılmamıştı? Bunun da çeşitli sebepleri vardır. Amerikan yerlileri Avrupalılarla ilk temastan 1 asır sonra nüfuslarının %90’ına yakınını hastalık ve katliam gibi sebeplerden kaybettiler. Kalan yerliler ise fiziken ve ruhen kölelik durumuna uygun değildiler. Yerliler siyahilere göre daha narin ve dayanıksızdılar. Ayrıca yerliler ile olan değerli ticari ilişkiler vardı. Kendi insanlarına karşı gerçekleştirilen düzenli köleleştirme, diğer yerlilerin düşmanlığına ve terörizme yol açabilirdi. Yerlilerden oluşan kölelerin kaçması durumunda onları kendi coğrafyalarında tekrar kontrol altına almak mümkün değildi. Geriye en makul seçenek olarak siyah kölelik kalıyordu. Anavatanlarından alınan siyahiler dil ve kültür farklılıkları gözetilerek Amerika’ya nakledilmekteydi. Aile ve ülkelerinden uzakta yabancı bir kıtada yalıtılmış haldeydiler. Kaçmaları durumunda gidecekleri bir yer yoktu. Beyazlar ise yerlilerle anlaşarak kaçak köleleri tekrar yakalıyordu. Keza siyahiler fiziken oldukça güçlü ve dayanıklı oldukları gibi itaatkar ve sakin tabiatlıydılar. Fazlaca fiziksel dayanıklılık isteyen pamuk ve şeker tarımı için ideal insanlardı. Kölelik müessesesine karşı ilk eleştiriler liberaller, hümaniteryenler ve püritenler tarafından getirildi. Daha1780’li yıllarda İngiltere'de köleliğin kaldırılmasına yönelik kampanyalar gerçekleştirilmekteydi. 1789’da İngiliz Parlamentosu, halktan gelen yoğun dilekçeler üzerine bir komisyon ile konuyu tartışarak oylamaya açtı. Köle ticaretinin yasaklanması için komisyon tarafından hazırlanan tasarı, Avam Kamarası'ndan geçse de Lordlar Kamarası tasarıyı veto ederek yasalaşmasını engelledi. Fakat köle ticaretine bir düzenleme yapılarak gemilerdeki köle sayısına kısıtlama getirildi. Yaklaşık 20 yıl sonra serbest ticaret ve ulusal sanayinin yükselişi ile değişen ekonomik ve toplumsal görüş, köle ticaretinin aleyhine gelişti. Köle ticaretinin yasaklanmasına dair, 1807 yılında İngiliz Parlamentosuna sunulan tasarı Parlamento ve Kral tarafından kabul edilerek Büyük Britanya’da köle ticareti resmen yasaklandı. İngiltere’nin diplomatik ve askeri girişimleri ile İsveç 1813’te, Hollanda 1814’te ve Fransa 1815’te köle ticaretini yasakladı. Portekiz 3 milyon sterlin karşılığında 1816’da İspanya ise 1 milyon sterlin karşılığında 1820’de köle ticaretini tamamen durdurma kararı aldılar. 1833 yılında ise Parlamento aldığı karar ile Britanya’da ve tüm kolonilerinde köleliğin 1 Ağustos 1834 tarihinde kaldırılacağını bildirdi. Kölelik kurumu ABD’de 1865'e kadar devam etse de İç Savaş neticesinde kaldırıldı. Böylece binlerce yıldır süren ticari kölelik tarihe karıştı.
Kaynakça
E. R. WOLF, Avrupa ve Tarihsiz Halklar, çev: Hamit Çalışkan, İş Bankası Yayınları, 2019.
E. REYNOLDS, Fırtınaya Karşı Ayakta Kalmak, çev: Koray Akten, İmge Kitabevi, 2004.
Yorumlar