Ankara Ahiler Devleti, Türklerin İlk Kurduğu Cumhuriyet mi?

Böylesine kaotik bir ortamda, Anadolu Türk halkının toplumsal dayanışmasını sağlamak adına Yunus Emre, Hacı Bektaş-ı Veli ve Ahi Evran gibi manevi ve toplumsal önderler ön plana çıkmıştır. Ahi Evran, esnaf ve zanaatkârları bir çatı altında toplayarak; ticaret ahlakını ve üretici-tüketici dengesini korumayı esas alan bir sistem kurmuştur. Bu teşkilatlanma, halka yalnızca ekonomik bir güvence değil, aynı zamanda zorlu politik atmosferde bir direnme azmi aşılamıştır. Zamanla köylere kadar yayılan Ahilik, Anadolu’dan Türkistan’a kadar uzanan geniş bir coğrafyada etkisini hissettiren çok yönlü bir yapıya dönüşmüştür.

Ankara Ahiler Hükümeti Tartışmaları

Ankara merkezli olarak faaliyet gösteren Ahilerin, "cumhuriyet" rejimiyle yönetilen bir devlet yapısı oluşturduğu fikri ilk kez 2. Meşrutiyet döneminde gündeme gelmiştir. Bu konudaki ilk akademik çalışmaları yürüten Ahmed Tevhid, "Ankara Ahiler Hükümeti" ve "Ankara’da Basılmış Paralar" adlı eserlerinde, şehrin iç idaresinin tamamen Ahilerin tasarrufunda olduğunu savunmuştur.

İkdam gazetesinde Ahmed Refik imzasıyla yayımlanan "Ankara Ahilerine Dair" başlıklı makalede ise şu tespitlere yer verilmiştir:,

Ahiler hükümet etmezlerdi, bununla beraber hükümdarın bulunmadığı yerlerde hâkim onlardı. Ankara’da da hükümdar bulunmadığı için memleket ahilerin ellerinde idi. Ahilerin saltanatla alakaları yoktu; bu sebepten, Selçuki devletinin hâkimiyet ve inkırazı, ahilik üzerinde hiçbir tesir icra edememişti. Ankara, Selçukilerin inkırazından sonra, İlhanilerin eline geçtiği zaman, ahilik Ankara’da yine hâkimdi...

Bu görüşe göre Ahiler, siyasi otoritenin bulunmadığı dönemlerde idari bir zorunluluk olarak yönetimi üstlenmişlerdir.

Bilimsel İtirazlar ve Mevcut Algı

Ankara’da bağımsız bir cumhuriyetin kurulduğu tezi, Paul Wittek ve M. Fuat Köprülü gibi tarihçiler tarafından eleştirilmiştir. Bu eleştirilerin temel dayanağı, Ahilik teşkilatının bir "şeyh" makamına bağlı, katı bir hiyerarşi ve dini disiplin içinde hareket etmesidir. Bu hiyerarşik yapı, modern veya klasik anlamda bir "cumhuriyet" tanımıyla tam olarak örtüşmemektedir. Ancak bu bilimsel itirazlara rağmen, hem Avrupa hem de Anadolu tarih yazımında Ahilerin kurduğu bu idari yapı, "ilk Türk cumhuriyeti denemesi" olarak geniş bir kabul görmeye devam etmektedir.