Giancarlo Casale, "Osmanlı Hint Okyanusu Siyaseti" eserinde, Osmanlı’nın 16. yüzyılda Portekiz ile girdiği küresel rekabeti analiz ederek yerleşik "kara imparatorluğu" algısını sarsmaktadır. Mısır’ın fethiyle başlayan bu süreçte; Açe’ye uzanan donanmalar, Piri Reis’in haritaları ve halifeliğin küresel etkisiyle Osmanlı, okyanuslarda stratejik bir "Keşif Çağı" aktörü olarak boy göstermiştir.

Fetihten sonra 50 bin civarına düşen İstanbul nüfusu, Sultan Mehmet’in Anadolu’dan Türk ve Ermeni grupları şehre yerleştirmesiyle yeniden yükselişe geçmiştir. 1478 tahrir kayıtlarına göre 80 bin olan nüfus, 16. yüzyıldaki hızlı büyüme ile yüzyıl sonunda 800 bini aşmıştır. İskân politikaları sonucunda %60 Müslüman ve %40 gayrimüslim olarak şekillenen demografik yapı, imparatorluğun sonuna kadar korunmuştur.

Akdeniz'in rüzgârsız ve sığ coğrafyası nedeniyle Osmanlı donanması, 17. yüzyıla kadar kürek gücüne dayalı kadırga ve çektirileri esas almıştır. Ancak Girit Savaşı'nda Venedik kalyonlarının Çanakkale Boğazı'nı kapatması, yelkenli ve ağır toplu kalyon teknolojisine geçişi zorunlu kılmıştır. İlk denemeler personel tecrübesizliği nedeniyle başarısız olsa da 1682'den itibaren kalyonlar donanmanın ana gücü haline gelmiş ve bu düzen 19. yüzyıla kadar sürmüştür.

Girit Seferi, 1645'te korsanlık krizleriyle başlayıp 24 yıl süren, Osmanlı tarihinin en yıpratıcı deniz savaşlarından biri olmuştur. Venedik kalyonlarının Çanakkale Boğazı’nı kapatmasıyla donanma Marmara’da sıkışmış, İstanbul’daki idari kaos ve Erdel krizi fethi 1669 yılına kadar geciktirmiştir. Köprülü Mehmed Paşa’nın sadaretiyle sağlanan istikrar ve 1657’de boğaz ablukasının yarılması, Kandiye’nin düşüşüyle sonuçlanan zaferin yolunu açmıştır.