Sufi metafiziğinde "Ene’l-Hakk" (Ben Hakk’ım) sözü, Vahdet-i Vücut anlayışının en sarsıcı ifadesidir. 922 yılında Bağdat’ta idam edilen Hallâc-ı Mansûr, bu sözüyle insanın ilahi sıfatların bir aynası olduğunu savunmuştur.

İslam belirli bir yönetim şekli emretmemiş; idareyi şura, biat ve adalete bırakmıştır. Dört Halife dönemi, kabile geleneğine uygun bir istişareyle yürütülürken; Kur'an'daki hükümdar peygamber örnekleri monarşinin de meşruiyetini gösterir. Önemli olan rejimin biçimi değil, toplumun huzuru ve din hürriyetinin korunmasıdır.

13. yüzyılın büyük mutasavvıfı Mevlana Celaleddin Rumi, başyapıtı Mesnevi'de hakikati anlatmak için zaman zaman şaşırtıcı derecede çıplak ve müstehcen hikayelere başvurmuştur. Bu kıssalar, sıradan birer "ahlaksızlık" anlatısı değil, nefsin (egonun) çirkinliğini ve insanın hayvani arzularına yenik düşmesinin vahametini gösteren keskin alegorilerdir.

8-13. yüzyıllar arasında Bilim dünyası, aklı vahyin önünde tutan Mutezile ekolünün etkisindeydi. İbn-i Sina ve Farabi gibi isimler görüşlerini daha örtülü sunarken; Ebubekir er-Râzî, İbn-i Râvendi ve Belhî gibi isimler din kurumuna doğrudan eleştiriler getirmiştir. Râzî, mucizeleri reddederek evrenin sadece akıl yoluyla kavranabileceğini savunmuştur. "Peygamberlerin Hilekârlıkları" gibi eserleri, o dönemin geniş düşünce özgürlüğünü ve felsefi çeşitliliğini yansıtmaktadır.

Ming Hanedanı’nın Müslüman amirali Zheng He, 15. yüzyıl başında inşa ettiği devasa donanmayla Afrika’dan Arabistan’a yedi büyük sefer düzenlemiştir. Bu seferler Çin’in egzotik dünyayla tanışmasını ve Güneydoğu Asya’da İslam’ın yayılmasını sağlamıştır. Vefatından sonra Çin’in denizaşırı faaliyetleri yasaklanmış ve ülke uzun sürecek bir içine kapanma dönemine girmiştir.