Osmanlı'da kölelik, İslam hukuku çerçevesinde belirli haklar ve korumalar barındırsa da Selim ve Mercan gibi örnekler sistemin ağır şiddete açık olduğunu kanıtlar. Kölelerin mahkemeye başvurma hakkı sayesinde işkenceci sahipler; kürek, pranga ve para cezalarına çarptırılmıştır. Bu durum, Osmanlı köleliğinin Batı'ya göre daha hukuki bir zeminde olduğunu ancak yine de insanlık dışı muameleler barındırdığını gösterir.

İslam belirli bir yönetim şekli emretmemiş; idareyi şura, biat ve adalete bırakmıştır. Dört Halife dönemi, kabile geleneğine uygun bir istişareyle yürütülürken; Kur'an'daki hükümdar peygamber örnekleri monarşinin de meşruiyetini gösterir. Önemli olan rejimin biçimi değil, toplumun huzuru ve din hürriyetinin korunmasıdır.