Z Tarih Dergisi’nin bu bölümünde, Gazi Mustafa Kemal ile Latife Hanım’ın 1925 yılındaki boşanma sürecini belgeleyen resmi evrak okunmaktadır. Mustafa Kemal Paşa’nın bizzat kaleme aldığı bildirim ve Başbakan İsmet İnönü’nün onay şerhini içeren bu belge, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki devlet bürokrasisini ve özel hayatın resmiyetle buluştuğu o tarihi anı gözler önüne sermektedir.

Galata Kadı Sicilleri üzerine yapılan bu inceleme, Osmanlı kölelik sisteminin demografik ve hukuki yapısına dair çarpıcı veriler sunmaktadır. On yedinci yüzyıla odaklanan kayıtlarda, kölelerin fiziksel özelliklerinden ziyade azat belgeleri (ıtıkname), kaçış vakaları ve rayiç bedelleri ön plana çıkmaktadır. Rus, Eflak ve Macar kökenli kölelerin yoğunluğu, imparatorluğun o dönemdeki askeri ve coğrafi etkileşim alanını yansıtmaktadır.

Tarihi mitlerdeki devasa yaratık tasvirleri, antik insanların doğada buldukları fosilleri kendi hayal güçleriyle anlamlandırma çabası olabilir. Mısır'daki Qau el-Kebir buluntuları, eski toplumların bu kemiklere aşina olduğunu ve onları devlere veya canavarlara yormuş olabileceğini kanıtlamaktadır. Günümüz arkeolojisi, bu efsanevi anlatıların aslında yanlış yorumlanmış gerçek fosil bulgularına dayandığını göstermektedir.

İlber Ortaylı, akademik derinliğini yalın bir dille harmanlayarak kaleme aldığı Atatürk ve Fatih biyografileriyle, Türk tarih yazıcılığında geniş kitlelere hitap eden başucu eserleri üretmiştir. Bu eserler, özellikle tarihin önemli figürlerini bilimsel süzgeçten geçirip halkın anlayacağı bir üslupla sunması bakımından büyük önem taşır. Hoca'nın bu "biyografik seri" yaklaşımı, tarih bilincinin akademik çevrelerden taşarak toplumsal bir zemine oturmasını sağlamıştır.