Çobandede Köprüsü

Erzurum ili Köprüköy ilçesinde bulunan Çobandede Köprüsü birçok efsanevî anlatıya konu olmuştur. Rivayetlerin ortak noktası şudur ki çok eski zamanlarda köprü inşâ edilirken suyun hızlı akmasından ötürü temel tutturulamaz veya temelin nereye atılacağı bilinemez. O sırada dağdan çoban kılığında bir ulu kişi veya Allah dostu iner ve onlara ne yaptıklarını sorar; vaziyeti anladıktan sonra elindeki asasıyla yere vurarak temelin nerelere atılacağını gösterir. Daha sonra ortadan kaybolur. Ona Çoban Dede veya "Halil Dede" derler. Türbesi köprünün hemen yanındaki Çobandede veya Halil Dede adlı dağdadır. Halk, sık sık türbeyi ziyaret eder, fındık kadar bir taşa niyetlerini söyleyerek türbenin duvarlarına sıkıştırır. Bu anlatının temelinde Şamanist izleri görmek mümkündür.

Köprünün ne zaman yapıldığına dair en kuvvetli görüş ise esasen İlhanlılar zamanında inşa olunduğudur. İnşa ettirenin İlhanlı veziri Emir Çoban Selduz veya İlhanlı beylerbeylerinden Emir Çoban Noyan olduğuna dair iddialar diğerlerine göre daha ağır basmaktadır. Adını muhtemelen bu kimselerden almıştır.

Köprü 7 gözlü, 8 ayaklıdır fakat bir gözü Osmanlı dönemindeki bir restorasyon sırasında kapatılmıştır. Günümüzde köprünün bir kısmı yola dâhil olmuştur. Köprü mahmuzları oldukça geniştir, içleri boştur. Yarım kümbetleri andıran bu unsurların ne maksatla kullanıldığına dair fikir ayrılıkları mevcuttur. Bazıları içerisinde mescid veya barınak olduğunu söylese de net bir malumat yoktur. Ne yazık ki köprü kitabesi hasarlıdır. Köprünün görünümü ve üzerindeki bezemeler Selçuklu ve İlhanlı tesirlerini taşımaktadır. Köprü ayaklarından birinde Selçuklu-Türk yıldızı bellidir.

Doğu Anadolu Türk tarihinin en mühim mimarî eserlerinden sayabileceğimiz Çobandede Köprüsü, eski işlevini kaybetse de yıllara meydan okuyarak hâlâ ayakta durmakta ve çevresine hoş bir görüntü sunmaktadır.